Przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą i osiągający dochody, ma obowiązek rozliczenia się z podatku, niezależnie od branży czy wielkości osiąganych dochodów. Może on już we wniosku rejestracyjnym CEIDG-1 wybrać preferowaną przez siebie formę rozliczeń podatkowych.

Możliwe formy opodatkowania działalności gospodarczej to:

  • opodatkowanie na zasadach ogólnych,
  • podatek liniowy,
  • zryczałtowane formy opodatkowania:
    • ryczałt od przychodów ewidencjonowanych,
    • karta podatkowa.

Opodatkowanie na zasadach ogólnych jest podstawową metodą odprowadzania podatku dochodowego. Podstawą zastosowania tej metody jest wyliczenie dochodu. Dochód to osiągnięty przychód z prowadzonej działalności pomniejszony o koszt jego uzyskania. Przychody i koszty należy wykazywać w ewidencji zwanej Podatkową Księgą Przychodów i Rozchodów bądź w Księgach Rachunkowych (w przypadku przekroczenia przychodów 800 tys. euro rocznie). Na podstawie ustalonego dochodu należy wyliczyć podatek według właściwej skali podatkowej:

  • 18 % przy uzyskaniu dochodu rocznego do wysokości 85 528 zł (wyliczony podatek zostaje wówczas pomniejszony o 556,02 zł)
  • 32 % od dochodu przekraczającego wartość 85 528 zł (wyliczony podatek wyniesie 14 839, 02 zł + 32% nadwyżki ponad 85 528 zł)

Wyjątkiem jest osiągnięcie przez podatnika dochodu rocznego nie przekraczającego 3.091 zł. Dochód w takiej wysokości nie powoduje obowiązku zapłaty podatku. Nie oznacza to jednak zwolnienia z obowiązku złożenia deklaracji rocznej, która jest podstawą dokumentacji związanej z rozliczeniem podatku. Przy wyborze tej formy opodatkowania przedsiębiorca po zakończeniu roku podatkowego musi złożyć roczne zeznanie podatkowe na formularzu PIT-36, na którym łączy dochody uzyskane z działalności z innymi dochodami. Przedsiębiorca zachowuje prawo do wspólnego rozliczenia z małżonkiem lub samotnie wychowywanym dzieckiem, a także do obowiązujących ulg podatkowych odliczanych od dochodu (m.in. składka ZUS, ulga rehabilitacyjna, ulga z tytułu użytkowania sieci Internet, darowizny na cele kultu religijnego, krwiodawstwa, organizacji pożytku publicznego etc.) oraz odliczanych od podatku (m.in. składki zdrowotne, ulga prorodzinna, abolicyjna, odsetkowa etc.). Według skali podatkowej może rozliczać się każdy podatnik (osoba fizyczna) osiągający dochody z działalności gospodarczej.

Podatek liniowy obowiązuje jedynie przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą samodzielnie lub w spółkach: cywilnej, jawnej, partnerskiej i komandytowej lub prowadzących działy specjalne produkcji rolnej i których przychód nie przekroczył 800 tys. euro. Stałą liniową stawkę podatkową 19% płaci się bez względu na wielkość osiągniętego dochodu, obliczanego jak przy zasadach ogólnych. Jest to korzystna forma opodatkowania przy przekraczaniu w skali roku określonego dla danego roku pułapu przejścia na 32%. Przy wyborze podatku liniowego istnieje konieczność zgłoszenia wyboru tej formy opodatkowania do Urzędu Skarbowego. Przedsiębiorca zobowiązany jest do rozliczenia osiągniętego dochodu na formularzu PIT-36L, który nie daje możliwości rozliczania wspólnie z małżonkiem lub korzystania z ulg podatkowych.

Od podstawy opodatkowania podatkiem liniowym można odliczać wyłącznie straty poniesione z działalności gospodarczej w latach ubiegłych, opłacone w roku podatkowym składki na ubezpieczenie społeczne podatnika lub osoby współpracującej (krajowe i zagraniczne) oraz wpłaty dokonane w roku podatkowym na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego. Od podatku obliczonego przy zastosowaniu stawki liniowej można natomiast odliczać wyłącznie opłacone w roku podatkowym (w kraju lub za granicą) składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Na opłacanie podatku liniowego nie powinni decydować się podatnicy, którzy zamierzają wykonywać usługi na rzecz byłych lub obecnych pracodawców odpowiadające czynnościom, które wykonywali lub wykonują w roku podatkowym w ramach stosunku pracy. Osiągnięcie przychodu z wykonania takich usług skutkuje utratą prawa do tej formy opodatkowania i koniecznością rozliczenia podatku za cały rok podatkowy przy zastosowaniu skali podatkowej.

Podstawę opodatkowania ustala się na podstawie ksiąg podatkowych, prowadzonych przez podatnika. W określonych okolicznościach konieczne jest prowadzenie dodatkowych ewidencji (np. środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, wyposażenia, przebiegu pojazdu i innych).

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych stanowi uproszczoną formę rozliczeń z Urzędem Skarbowym. Podatek ryczałtowy wyliczany jest od przychodu przedsiębiorcy, bez uwzględnienia kosztów ponoszonych w związku z działalnością, składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne. Prawo do rozliczania się w takiej formie jest ograniczone i dotyczy wyraźnie zdefiniowanych grup podatników tj. osiągających przychody z działalności gospodarczej prowadzonej samodzielnie lub w formie spółki cywilnej osób fizycznych lub spółki jawnej osób fizycznych. Podatnicy kontynuujący działalność mogą płacić podatek dochodowy w tej formie, o ile uzyskane w 2013 r. przychody z tej działalności nie przekroczyły kwoty 633.450 zł. Stawka, czyli wysokość ryczałtu zależy od rodzaju prowadzonej działalności. Wyróżniamy następujące stawki:

  • 20% – przychody osiągane w zakresie wolnych zawodów in. lekarz, stomatolog, tłumacz przysięgły;
  • 17,5% – przychody ze świadczenia określonych usług niematerialnych m.in. wynajmu samochodów osobowych, usług parkingowych, pośrednictwa w handlu hurtowym;
  • 8,5% – przychody z wybranych usług m.in. najmu i dzierżawy, gastronomicznych w zakresie sprzedaży alkoholu powyżej 1,5%, usług związanych z prowadzeniem przedszkoli, usług związanych z działalnością na rzecz ochrony przyrody;
  • 5,5% – przychody z działalności wytwórczej i budowlanej, uzyskane prowizje z działalności handlowej w zakresie sprzedaży jednorazowych biletów komunikacji  miejskiej, znaczków pocztowych, żetonów i kart magnetycznych do automatów;
  • 3% – przychody z handlu i usług gastronomicznych, z wyjątkiem tych objętych stawką 8,5% z działalności rybaków morskich.

Z takiej formy opodatkowania nie mogą skorzystać m. in. właściciele aptek, lombardów, kantorów, przedstawiciele niektórych wolnych zawodów. Decydując się na podatek ryczałtowy rozliczenia rocznego dokonuje się na formularzu PIT-28. Osiągniętych przychodów nie łączy się z innymi, np. z pracą na etacie. Nie można także rozliczać się wspólnie z małżonkiem ani zastosować żadnych ulg podatkowych. Możliwe jest jedynie obniżenie przychodu o wydatki określone w art. 26 ust. 1 updof, jeżeli nie zostały już odliczone od dochodu oraz straty z działalności gospodarczej poniesione w latach ubiegłych.

W trakcie roku opłaca się ryczałt obliczony za okresy miesięczne lub kwartalne. Aby korzystać z kwartalnej metody opłacania ryczałtu w 2014 r., przychody uzyskane przez podatnika w roku poprzedzającym nie mogą przekraczać limitu w wysokości 105.575 zł. Wpłacie do urzędu skarbowego podlega ryczałt pomniejszony o zapłacone w roku podatkowym składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie nieprzekraczającej 7,75% podstawy ich wymiaru, nieodliczone od podatku dochodowego.

Ryczałtowy sposób rozliczania się z podatku dochodowego zmusza przedsiębiorcę do przechowywania wszystkich dowodów zakupionych towarów, czyli paragonów, faktur i rachunków. Podatnicy prowadzą spis przychodów. Dokonując wyboru opodatkowania w formie ryczałtu ewidencjonowanego, osoba zobowiązuje się do złożenia pisemnego oświadczenia o wyborze formy opodatkowania na dany rok podatkowy. Oświadczenie trzeba złożyć do naczelnika urzędu skarbowego właściwego według miejsca zamieszkania nie później niż do 20 stycznia roku podatkowego. Jeżeli rozpoczyna się działalność w trakcie roku podatkowego, to oświadczenie takie należy złożyć w terminie do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia działalności. Wyboru przejścia na podatek ryczałtowy mogą dokonać tylko te przedsiębiorstwa, których przychód nie przekroczył 150 tys. euro. Stanowi on najlepsze rozwiązanie dla działalności gospodarczych prowadzonych jednoosobowo bądź w formie spółki cywilnej.

Karta podatkowa to najczęściej wybierana metoda rozliczeń, która przeznaczona jest dla podatników prowadzących ściśle określone rodzaje działalności gospodarczej: usługowej, wytwórczo-usługowej i handlowej, wyłącznie na terytorium kraju wymienionych w art. 23 Ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. W ten sposób działalność rozliczają m.in. zegarmistrz, krawiec, fryzjer czy taksówkarz. Kwalifikując się do tej grupy przedsiębiorca musi spełnić jeszcze określone warunki:

  • nie może prowadzić równocześnie innej działalności gospodarczej,
  • nie może korzystać z usług innych firm (z wyjątkiem biur rachunkowych),
  • nie może zatrudniać osób na umowę o zlecenie ani umowę o dzieło do wykonywania prac związanych z prowadzoną przez niego działalnością (może zatrudniać osoby na umowę o pracę, ale do wyczerpania limitów przypadających na jego działalność gospodarczą),
  • współmałżonek nie może prowadzić działalności gospodarczej w tym samym zakresie co przedsiębiorca (może go jednak zatrudnić, jeżeli mieści się w limicie).

Wybór tej formy opodatkowania wiąże się z koniecznością płacenia każdego miesiąca stawki podatku w wysokości ustalonej na dany rok przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Stawka w czasie trwania danego roku podatkowego jest sztywna, niezależna od uzyskanego w danym miesiącu dochodu,  zaś jej wysokość zależy od rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, liczby zatrudnionych pracowników, a także liczby mieszkańców miejscowości, na terenie której wykonywana jest działalność. Podatnicy, którzy w 2014 r. będą stosować opodatkowanie Kartą Podatkową, nie muszą z tego tytułu ustalać zaliczek na podatek ani składać zeznania po zakończeniu roku podatkowego. Podatek wynikający z decyzji będą opłacać w terminie do 7 dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni.

Opodatkowanie w formie Karty Podatkowej może być zastosowane, jeśli podatnik złoży odpowiedni wniosek (PIT-16) do właściwego urzędu skarbowego w terminie do 20 stycznia roku podatkowego. Podatnik rozliczający się wg. karty podatkowej wie, ile zapłaci podatku w ciągu całego roku. Ponadto nie składa comiesięcznych deklaracji o dochodzie i nie prowadzi żadnych ewidencji związanych z tym podatkiem, ale musi prowadzić ewidencje zatrudnienia oraz karty przychodów pracowników oraz wystawiać rachunki lub faktury VAT na życzenie kupującego. W zamian za to nie może odliczać strat oraz powszechnych ulg i odliczeń, z wyjątkiem składki na ubezpieczenie zdrowotne.